Związek Szlachty Polskiej
Oddział w Białymstoku

Zebrał i opracował:
Adam A. Pszczółkowski
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

 

 

Ziemia Zakroczymska znajdowała się w centrum Mazowsza. Jej obszar wynosił 1155 km2.

W skład ziemi zakroczymskiej wchodziły trzy powiaty - zakroczymski, nowomiejski i serocki, których siedziby znajdowały się w grodach książęcych [królewskich], w Zakroczymiu, Nowym Mieście i Serocku. Jednakże największym i najsłynniejszym grodem tej ziemi był Pułtusk - wspaniała rezydencja biskupów płockich z kapitułą kolegiacką i ze słynnym kolegium jezuickim, do którego uczęszczały rzesze dzieci drobnej szlachty z Ziem Zakroczymskiej, Nurskiej, Różańskiej i Ciechanowskiej.

Na terenie tej ziemi znajdowały się następujące parafie lub ich części: Ciexyn, Dzierżenin, Gąsiorowo, Gzy, Grodziec, Juniec, Kamienica, Klukowo, Chociszewo, Kroczewo, Krysk, Miączyno Małe, Nasielsk [Nosilsk], Nowe Miasto, Pokrzywnica [właściwie Koprzywnica], Pomiechówek [Pomnichowo], Przewodowo, Pułtusk [Pułtowsk], Radzikowo, Serock [Serociec], Smogorzewo, Smoszewo, Szyszki, Winnica, Wrona, Wrońsko, Zakroczym, Zegrze [Zgierz].

Majątki ziemskie położone na wschodniej ścianie Ziemi Zakroczymskiej należały do biskupów płockich. Pozostała część była głównie w rękach zamożnej i średniej szlachty. Drobna szlachta skupiona była w czterech sąsiednich parafiach: Winnica, Klukowo, Gzy i Nasielsk. Znaczna część rodów należała do herbów Junosza, Grabie i Śmiara.

Obecnie drobna szlachta zakroczymska słynie na całą Polskę dzięki serialowi „Złotopolscy”.

 

nazwisko oboczność gniazdo przysiółki parafia herb przezwisko
Bieliński Biliński Bielany . Winnica Dąbrowa .
Błędostowski . Błędostowo . Smogorzewo Junosza, Ostoja .
Błędowski . Błędowo Wielkie, Małe Ciexyn Nałęcz? .
Borukowski . Borukowo . Ciexyn Junosza .
Brodowski . Brodowo Wity, Kucze, Wypychy, Żyłki, Baczki, Bombały, Bielany Winnica Łada Kucz, Żyłka, Bombolek
Broliński Bruliński Brolino Średnie, Wielkie, Stolniki, Falkowicze Klukowo Pierzchała, Prus Daczbogowicz, Wawzorkowicz, Komorek, Mysior, Nosal
Burski . Borze Marcisze, Strumiany, Przechy, Staśki, Bielne (Bielnięta), Piznaki, Bogusze, Biernaty Gzy Ostoja Szczepankowicz, Niesporek, Bogusz, Witek
Bylicki . Bylice Wielkie, Gaj Klukowo Brodzic Gajowy
Chlewicki Chlewiecki Chlewiotki Wielkie, Małe Nasielsk Grabie .
Chmielewski . Chmielewo Wielkie, Małe Klukowo Śmiara Sągieska, Górnicz, Dartyglin
Chociszewski . Chociszewo . Chociszewo . .
Czajkowski . Czajki Rataje, Ogrodzianka Ciexyn Ostoja .
Dłutowski Dłotowski Dłutowo Górne, Niższe, Dłutówka Kamienica . .
Dzbański . Dzbanice Wielkie, Małe, Starusze Dzierżenin Nałęcz .
Falbowski . Falbogi . Kroczewo Złotogoleńczyk Lupka, Figurka, Bieżatka
Gadowski . Gadowo . Ciexyn . .
Gawłowski . Gawłowo Wielkie, Małe Ciexyn Ostoja Pośpiechowicz
Gąsiorowski . Gąsiorowo Kościelne, Małe, Borzymy Gąsiorowo Modzela-Trzywdar Puczek, Jabramek
Glinicki . Glinice Wielkie, Małe, Mieścięty, Piecuchy Winnica Junosza Piłka, Pieczuch, Patorka, Pysk
Głodowski . Głodowo Wielkie, Małe, Glice Nasielsk Ostoja, Junosza .
Gnatowski . Gnaty Cząstki, Lewiski, Zarazy, Wawrzyki, Bombały, Szczerbaki, Szczepanki, Dziwy, Gromadze, Falki, Wieśniany Winnica Łada Wawrzko, Zaraza, Bronisz, Bembol, Ciborowicz, Pask (Paskowicz), Pękatko, Robak, Smajdo, Cząstek, Falk, Jeż, Zając, Król, Łachan, Pruss, Stuła (Stułka), Dyłek
Godaczewski . Godacze Wielkie, Przeczki, Kłoski, Zalesie Klukowo Śmiara Niewianka, Pilach, Xiążyk
Dunin-Goławiński . Goławino Wola Goławińska Miączyno Małe Łabędź .
Gołębiewski Gołembiewski Gołębie Wielkie, Wyszki, Kubaty, Śmiary Klukowo Śmiara Mazowczyk, Czarny
Górecki . Górki Wielkie, Witowice, Gosze, Piotrowicze, Backi, Zdziechy Winnica Szeliga Kopyto, Obut (Obod), Golicz, Kamier, Dupka, Pełka, Kotłowicz, Czajka, Nerka, Szyjka, Czubicz
Grabski . Grabie . Nowe Miasto Grabie .
Grochowski . Grochy (Śmierdzigrochy) Stara Wieś, Jałbrzyki (Imbrzyki), Mieszki, Chrzczony, Buńcze Gzy Bończa Mikołajczyk, Bernatowicz, Prokop, Walendziak, Sagan, Dziedzic
Gzowski I . Gzowo Wielkie, Małe, Trzcianka Dzierżenin Grabie Szośnikowicz, Wietrak
Gzowski II . Gzy Kruski Gzy Junosza .
Jabłecki . Jabłeczniki Kamienne, Wielkie Klukowo Śmiara .
Janowski . Janowo . Kroczewo . Lebiodka
Jaskułowski Jaskłowski Jaskułowo . Nasielsk Radwan .
Jurzyński . Jurzyno-Gałązki . Klukowo Junosza .
Kałęcki . Kałęczyno-Łady . Gzy . .
Kamieński I Kamiński Poniaty-Kamionna . Winnica Junosza .
Kamieński II Kamiński Kamienica Kościelna, Wielka, Mała Kamienica . .
Kączyński Kąnczyński, Kącyński, Kączeński Kątne Wietrzychy Klukowo Grabie Skrzyba, Cygan
Kędzierzawski . Kędzierzawice . Klukowo Bielizna .
Kęsicki . Kęsy Panki, Wypychy, Burki, Prusy, Dzichy, Felicjany Gzy Łada Dzierżkowicz
Kikolski . Kikoły Wola Kikolska Pomnichowo . .
Klukowski . Klukowo Kościelne, Podkule, Kopcie, Śmiary, Jambrzyki, Zdziechy Klukowo Śmiara .
Komorowski . Komorowo . Dzierżenin Ostoja .
Konarski . Konary . Ciexyn . .
Korycki . Koryciska . Kroczewo Pierzchała .
Kosiorowski . Kosiorowo . Gąsiorowo . .
Koszewski . Koszewa . Nasielsk Grabie .
Kowalewski . Kowalewice . Klukowo Junosza .
Kroczewski . Kroczewo . Kroczewo Grabie .
Krzyszczkowski Krzyczkowski Krzyszczki (Krzyczki) Wielkie, Małe, Żabickie, Karasie, Sumny, Pieniążki Nasielsk Ostoja Bronisz, Karaś, Więch, Pasek, Ziemak, Młodzian
Kucharski . Kuchary . Grodziec Godziemba .
Lelewski . Lelewo . Ciexyn Junosza .
Łachański . Łachany . Klukowo Grabie .
Łada . Łady Kałęczyno, Krajęczyno Gzy Łada .
Łempicki Łępicki Łempice Wielkie, Małe Winnica Junosza Salicz, Grzegorzowicz, Bąk, Lewisczak, Wilk, Rosłanek, Szczęśnik
Łosowski . Łosowo . Pokrzywnica Prus .
Łuszczewski . Łuszczewo Wola Łuszczewska Nowe Miasto Grabie? .
Małoklęski Małoklęcki Małoklęki . Wrona Jastrzębiec Sołda
Mazowski Mazewski Mazowo Wielkie, Babie, Średnie, Paluchy, Mazewko Klukowo Grabie Józefowicz
Dunin-Mieczyński Miączyński Miączyno Wielkie, Małe Miączyno Małe Łabędź .
Mierzyński Mierzeński Mierzeniec . Gzy Bończa .
Mieszkowski . Mieszki Wielkie, Kuligi, Bursy, Zawady, Morki, Leśniki, Gabrzyjały, Gostki, Morgi, Mroczki Winnica Mora Przybyła, Grabała, Kopeć, Krzczon, Migdał, Michalak, Jęczek, Karpa (Karpik)
Mniszewski Miszewski Mniszewo Wielkie, Średnie Nowe Miasto Kościesza, Śmiara .
Mora . Mory . Dzierżenin Mora .
Naborowski . Naborowo Naborowiec Kamionna Topór .
Nosilski . Nasielsk . Nasielsk Prawdzic .
Noskowski . Noskowo Wielkie, Małe Kamionna Łada, Nałęcz .
Obrębski . Obrąb Wielki, Obrąbek Dzierżenin Mora .
Olbrachcicki . Olbrachcice Bieńki Pułtusk Szeliga, Mora .
Ołdakowski . Ołdaki Reszki, Rafały Gzy Niedźwiada Reszka
Omieciński . Omiecino . Wrona Junosza Podleśny
Osiecki I . Osiek . Juniec Prawdzic .
Osiecki II . Osiek Stary, Mały, Wola, Górny Gzy Mora, Ostoja .
Ostrzyniewski Ostrzeniewski Ostrzyniewo vel Ostrzeniewo . Klukowo Junosza Gietka, Cichosz
Pątkowski . Pątki . Klukowo Trzaska .
Pieścirocki Pieściorocki, Pieściorecki. Pieściorowski Pieścirogi Wielkie, Morgi, Chlewiotki, Olszyny, Strugi Nasielsk Grabie Szafraniec, Dziedzic
Pijanowski Pianowski Pijanowo Daczki, Pątki, Bargły, Głosy, Michny, Stuski Klukowo Junosza Bargiel, Jóźwik, Smołka, Byczek, Daćbogowicz
Pniewski . Pniewo . Nasielsk Jastrzębiec .
Pogorzelski . Pogorzelec . Dzierżenin Śmiara .
Pokrzywnicki Koprzywnicki Pokrzywnica . Pokrzywnica Junosza Kudła
Poniatowski . Poniaty Wielkie, Kęczki, Karasie, Cibory, Duchniki, Kamionna, Jarnułty Winnica Junosza Maruszczyk, Duchnik, Basik, Kęczek, Wietraczyk
Popielski . Popielżyno Wielkie, Małe, Zawady, Górne Juniec Bończa .
Popowski . Popowo Borowe Nasielsk Pierzchała Brezgiel, Soszyc, Kosiorek
Prusinowski . Prusinowice Jurki, Nokcie Klukowo Jastrzębiec Jurkowicz
Przybojewski . Przybojewo . Kamionna . .
Przyborowski . Przyborowice Dolne, Górne, Pełki, Radwany Wrońsko Grzymała Pszonka, Kosmek
Psucki . Psucino Wola Psucka Pomnichowo Grabie .
Rębkowski . Rębkowo . Winnica Junosza .
Rostkowski . Rostki . Nowe Miasto Szeliga Gajda, Gawełek, Szeliga, Czarach, Skwierczyk
Skaszewski . Skaszewo . Szyszki Grabie .
Skoroszewski . Skorosze Wielkie, Małe Winnica Junosza Słonka, Latoszek, Rogala
Słończewski . Słończewo Gotardy, Rybusy, Kościesze, Sędzimiry, Dziki, Śmiotanki Szyszki Kościesza Dzierżek, Subda, Biernat, Kulan, Siano, Szlęga, Dziono, Dobek, Rafał
Słostowski . Słostowo . Klukowo Modzela-Trzywdar? .
Smogorzewski . Smogorzewo Kościelne, Wielkie, Kaspry, Pańskie, Szlacheckie Smogorzewo Junosza Błonak
Smolechowski . Smolechowo . Nasielsk Dąbrowa .
Dunin-Smoszewski . Smoszewo . Smoszewo Łabędź .
Smólski I . Smólsko . Wrona Jastrzębiec .
Smólski II . Smoły . Kroczewo Grzymała .
Sobolewski . Sobole . Kroczewo Pierzchała Kula
Stpicki . Stpice Wielkie, Szeligi, Minory Klukowo Szeliga .
Stróżewski . Stróżewo . Wrońsko Prawdzic .
Strubiński . Strubiny . Zakroczym . .
Sulnikowski . Sunikowo . Pokrzywnica Awdaniec .
Szczawiński . Szczawino   Nowe Miasto . Skarbnik
Szczurowski . Szczurowo   Grodziec . .
Szczypierski . Szczypierno . Pomnichowo Grabie Kożuch
Ślubowski . Ślubowo Kałęczyno, Krawicze Klukowo Bończa .
Śmiodowski Smłodowski Śmiodowo . Ciexyn Jastrzębiec .
Świerczewski . Świercze Silki, Koty, Wochny, Bombały, Wielkie, Klimki, Kurki, Olki, Bogusy Klukowo Pobóg Silak, Wochna, Piasta, Sikora, Bemboł
Świerkowski . Świerkowo . Klukowo Grabie .
Świeszewski . Świeszewo 1) Małe, Falkowice, 2) b.n. 1) Klukowo, 2) Dzierżenin Grabie, Junosza .
Tąszewski Tońszewski Tąszewo . Gzy Łada .
Wilamowski . Wilamy . Wrona Pierzchała .
Wojnowski . Wojny . Kroczewo Pierzchała Jarosz
Wojszczycki . Wojszczyce . Kroczewo Ślepowron, Łada Koziołek
Wroński . Wrońsko . Wrońsko Prawdzic .
Wyrzykowski . Wyrzyki Odoje, Wielkie, Gosie, Pękale, Wysony, Małe, Podleśne, Gałązki Klukowo . Odoj, Dziubeł, Matysek, Klimek, Szwed
Wysocki . Wysoce Bartosze, Stara Wieś Gzy Junosza .
Zabłocki . Zabłocie . Serock Łada .
Zakobielski . Zakobiel Wielka, Mała Ciexyn Ostoja .
Zaleski-Grzymała . Zalesie Grzymały Gzy Grzymała .
Zaleski-Lenk . Zalesie Lenki, Paczuski, Kościesze Przewodowo Kościesza Kawałek
Zaleski . Zalesie Wola Zaleska Serock Łada Słonka, Walendzik, Wylam
Załuski . Załuski . Kroczewo Kościesza, Rawicz Patora, Chudzik
Zaremba . Zaremby Wielkie, Małe Kroczewo Zaremba Kurzyk, Markowicz
Zawistowski . Zawisty Wielkie, Średnie, Gostki Klukowo Łada Smoła
Zdunowski . Zdunowo . Kamienica Junosza Kuńda, Markowicz, Grad, Piotrowicz, Ziemakowicz
Zgierski . Zegrze Wola Zgierska Zegrze Nieczuja? .
Złotopolski . Złotopolice Górne, Dolne Kamionna Nałęcz Reyko
Żabicki . Żabiczyno . Nasielsk Prawdzic .
Żebrowski . Żebry Falbogi, Włosty, Tarały, Wiawaki, Sobki, Daćbogi, Wietraki, Sławki Gzy Jasieńczyk Żóraw, Bolesta, Kotus, Garbacik, Baranek, Włost, Jajko, Kieczyk
Żeromski . Żeromino 1) Serwatki, Wielkie, Wypychy, 2) b.n. 1) Gzy, 2) Kamionna Złotogoleńczyk, Bielizna Karcz
Żołędowski . Żołędowo . Ciexyn Nałęcz .

 

Dzieje poszczególnych rodów szlachty zakroczymskiej współcześnie badają następujące osoby:
Jerzy Łempicki, Warszawa [Łempicki] zmarł w 2005 roku.
Marek Minakowski, Kraków [Śmiodowski, Żabicki] Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Marcin Mieszkowski, Warszawa [Krzyczkowski, Mieszkowski] Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Tadeusz Świerczewski [Świerczewski, Ostrzeniewski] Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Źródła:
AGAD, Archiwum Skarbu Koronnego, sygn.66.
AGAD, zakroczymskie grodzkie wieczyste
AGAD, nowomiejskie ziemskie wieczyste.
Regestr pogłównego prowincji wielkopolskiej w 1676 r., Biblioteka Narodowa, Mf.1856.
Franciszek Czajkowski Regestr diecezjów, ok.1781, Biblioteka Narodowa, Mf.7679.
Bartosz Paprocki "Herbarz rycerstwa polskiego", Kraków 1584.
Kacper Niesiecki "Herbarz Polski", wydanie II, Lipsk 1839-1845.
Wojciech W. na Wielądkach Wielądko "Heraldyka czyli opisanie herbów szlachty polskiej", Warszawa 1792-1798.
Adam Boniecki "Herbarz Polski", Warszawa 1899-1913.
Seweryn hr. Uruski "Rodzina. Herbarz szlachty polskiej", Warszawa 1904-1938.
Teki Włodzimierza Dworzaczka 1.2.0. CD-ROM, Kórnik 1997.
„Słownik geograficzny Królestwa Polskiego", Warszawa 1880-1902.